Warmtepompboiler wordt nog te weinig belicht in de Belgische warmtepompmarkt

Hoe evolueert de uitrol van warmtepompen in België en welke positie neemt de warmtepompboiler daarbij in? Sustainable Media 365.be stak zijn licht op bij Climafed. “Ondanks de goede businesscase is er sprake van een terugval in de verkoop. Dat heeft in eerste instantie te maken met de prijs, die hoger is dan die van de klassieke gasketel. Meteen hebben we ook de grootste drempel voor de grootschalige uitrol van warmtepompen in ons land aangekaart”, stelt Patrick O, verantwoordelijk voor de public affairs van de federatie.

In april 2024 veranderde de Associatie voor de Thermische Technieken in België (ATTB) haar naam in Climafed. Daarmee werd onder andere aangesloten bij de bredere rol als vertegenwoordiger van de HVAC-sector. De organisatie zelf veranderde mee ook: afzonderlijke productgroepen, zoals warmtepompen, cv-ketels en zonnecollectoren, stonden niet langer centraal. De focus verschoof naar de verschillende markten: nieuwbouw, renovaties en grotere vermogens, zoals tertiair en industrie.

Prijs fossiele brandstoffen als rem

Volgens O verloopt de Belgische warmtetransitie moeizaam en dat geldt tevens voor de uitrol van warmtepompen. Als belangrijkste oorzaak wijst hij op de relatief lage prijzen van fossiele brandstoffen. De zogenoemde spark spread, namelijk de verhouding tussen de elektriciteits- en gasprijs, lag vorig jaar rond de 4,6 à 4,7 en sommige maanden zelfs boven de 5. Dat is een groot verschil met Nederland, dat samen met Frankrijk en Italië een van de laagste spreads van Europa telt. Toch laten cijfers van de European Heating Industry (EHI) zien dat ook daar de massale omslag naar warmtepompen nog niet is ingezet.

Duur

“Een goede businesscase helpt, maar blijkt niet de doorslaggevende factor”, stelt O en dat is opmerkelijk. “De hoge initiële investering is het obstakel, zo denken wij meer en meer.”
Hij trekt daarbij een parallel met elektrische auto’s, die tevens niet goedkoop zijn, maar de nieuwe norm vormen in de markt voor bedrijfswagens dankzij de fiscale stimulering. “Wat warmtepompen betreft, is in nieuwbouwwoningen de keuze in feite al gemaakt, want fossiele verwarmingssystemen zijn er niet langer toegestaan.”

Sceptici

Hoe duur is een warmtepomp? O stelt dat in de eerste plaats de installatiekosten onderdeel zijn van de investering en dat het vooralsnog vooral een product voor huishoudens met hogere inkomens lijkt te zijn. Dat zijn de voornaamste kopers. Is er een premie of fiscale aftrek mogelijk, dan profiteren die daar ook als eerste van. Consumenten met minder middelen meekrijgen, dat valt niet mee.

”Er zijn een heel pak mensen die de eindjes moeilijk aan elkaar kunnen knopen. Als je moet isoleren, kieren dichtmaken en een duurzame oplossing plaatsen, spreek je al snel over 150.000 à 180.000 euro. Dat bedrag kunnen veel burgers niet zomaar op tafel leggen. Daarnaast zijn er de non-believers. Zo’n 30 procent van de mensen zegt: het is wel warm nu, maar dat kan ook door vulkanen of zo komen. Krijg die maar eens mee aan boord.”

Sterke terugval

Gevraagd naar de actuele verkoopcijfers van warmtepompen begint O een paar jaar terug, bij het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en de sabotage van de gaspijpleiding in de Baltische Zee. De verkoop van warmtepompen liep toen snel op, tot bijna 50.000 stuks per jaar. Toen de gasprijs weer daalde, zakte die echter als een pudding in elkaar, naar zo’n 30.000 à 33.000 stuks. Inmiddels zit die weer wat in de lift, mede dankzij de Vlaamse Mijn VerbouwPremie. Die voorziet in een tegemoetkoming bij het plaatsen van een warmtepomp, afhankelijk van het inkomen. O noemt dat een belangrijke stap vooruit en dat is niet de enige.

Stabiel kader

“De btw op gasketels bij renovaties ging in 2025 van 6 naar 21 procent. Consumenten die nog van het lagere tarief gebruik wilden maken, zorgden voor een tijdelijke piek. Voor warmtepompen in woningen ouder dan 10 jaar werd de btw begin dit jaar verlaagd naar 6 procent. Een duurzame keuze werd hierdoor goedkoper. Maar de steunmaatregelen en communicatie waren dus grillig. Wij waren daar zeer kritisch op. Met het Warmtepompcharter dat de sector en de regering op 6 februari dit jaar ondertekenden, heeft Vlaanderen zich echter gecommitteerd aan een stabiel ondersteuningskader voor lucht-lucht-, lucht-water- en water-waterwarmtepompen en warmtepompboilers”, verduidelijkt O.

Tussenoplossing

Een warmtepompboiler gebruikt lucht van buiten of uit binnenruimtes, koelt die af en benut de warmte om water op te warmen; hetzelfde fysische principe als een koelkast, maar dan omgekeerd. Hij dient uitsluitend voor sanitair warm water, niet voor de verwarming van de woning. Het toestel kan gewoon naast een gasketel worden geplaatst. Je kunt hem dus zien als een tussenoplossing richting 2050, wanneer het energiesysteem volledig hernieuwbaar moet zijn. Voor elke kilowattuur stroom levert hij 3 tot 5 keer zoveel warmte als een klassieke elektrische boiler. Desondanks daalde de verkoop vorig jaar met 21 procent. Wat is daar de reden voor?

Mediacampagne

O noemt verschillende oorzaken. Het 1-op-1 vervangen van een elektrische boiler is gemakkelijker voor de installateur. Je koopt die bij de groothandel en bent er in een paar uur mee klaar. De tweede reden is de prijs. Die is aanzienlijk hoger dan die van een klassieke elektrische boiler. Het product is bovendien onbekend en dus onbemind. O hoopt echter dat verandering aanstaande is met de komst van een Vlaamse mediacampagne rond warmtepompen deze zomer.

”Die komt voort uit het Warmtepompcharter en ligt in lijn met het energie- en klimaatplan dat bij Europa moet worden ingediend in het kader van 90 procent minder CO₂-uitstoot tegen 2040. Brussel en Wallonië hebben dat al gedaan. Vlaanderen loopt nog wat achter, maar warmtepompen en warmtepompboilers zijn hoe dan ook een belangrijk onderdeel. De consument maakt geen onderscheid tussen deze twee technologieën. Climafed doet dat feitelijk ook niet. Het gaat om elektrificatie van de warmtevoorziening”, aldus O.

Wat in het Frantalig landsgedeelte?

Hoe gaat het met de warmtepomp in Wallonië en Brussel? In Wallonië is het stroomnet minder sterk, met nog vrij veel stookolie. Daardoor verloopt de uitrol trager dan in Vlaanderen. Climafed schat dat zo’n 35 procent van de verkochte warmtepompen richting Wallonië gaat. Brussel is een grootstedelijk gebied, weliswaar met circa 1,25 miljoen mensen, maar met een heel andere problematiek.

Meer gewicht bij EPB en EPC

Met ruim 60 procent van de Belgen ligt de grootste marktpotentieel in Vlaanderen. Wat is nodig om die te verzilveren?
“De spark spread moet verbeteren, binnen 2 à 3 jaar naar ongeveer 2,5. Vanaf dat moment zou je eigenlijk onnozel zijn om geen warmtepomp te overwegen, welke soort dan ook, afhankelijk van je situatie en toekomstplannen. Daarnaast begint de energietransitie vandaag, niet morgen of overmorgen. Dat moet de installateur de particulier duidelijk maken. Voorts zouden warmtepompen zwaarder moeten meetellen in de Energieprestatie- en Binnenklimaatregelgeving (EPB) en het Energieprestatiecertificaat (EPC): hoe beter de score en hoe hoger de waarde van de woning, hoe meer ze worden geplaatst en hoe sneller onze energietransitie verloopt.”