Van zonnepanelen naar integrale energiesystemen: nieuwe uitdagingen voor de installateur

De energietransitie is een nieuwe fase ingegaan. Zonnepanelen staan niet langer centraal. De focus verschuift naar totaaloplossingen die verschillende technologieën combineren. Dit brengt niet alleen nieuwe uitdagingen, maar ook nieuwe kansen voor de installateur. “Installateurs moeten mee in deze ontwikkeling om relevant te blijven. Wie vasthoudt aan één discipline, mist de trein”, stelt Fallon Declerck, gedelegeerd bestuurder van Nelectra.

Waar de achterban van Nelectra, de Belgische sectororganisatie voor elektrotechnische bedrijven, zich jarenlang kon richten op losse producten, zoals zonnepanelen en laders voor elektrische auto’s, is een nieuwe tijd aangebroken. De vraag naar duurzame installaties evolueert naar geïntegreerde systemen. Hoe snel verloopt deze ontwikkeling volgens Declerck?

Integrale aanpak

Bij nieuwbouwwoningen wordt standaard gekeken naar een allesomvattende benadering met zonnepanelen, warmtepompen, laadoplossingen, batterijen en slimme aansturing. In renovatieprojecten gebeurt dat nog niet altijd. In de zakelijke markt ligt de nadruk – waar de rendabiliteit sterk afhankelijk is van energieprijzen, netcapaciteit en efficiëntie – vooral op energiemanagement, het afvlakken van pieken en optimalisatie op grotere schaal.

"Bedrijven zoeken meer flexibiliteit in hun energiegebruik. Het beheersen van energiekosten en energiezekerheid, ook op lange termijn, vormt een belangrijke drijfveer. Hoewel er dus verschillen zijn tussen marktsegmenten, neemt de vraag naar integrale energiesystemen toe. Tegelijkertijd is deze ontwikkeling sterk afhankelijk van het beleidskader in België. Denk daarbij bijvoorbeeld aan renovatieverplichtingen, PV-verplichtingen en premies & subsidies”, schetst Declerck.

Nood aan stabiel beleidskader

Het onvoorspelbaar en veranderlijk beleid is momenteel een van de grootste remmen op de transitie van de markt, constateert Declerck. Wie huishoudens en bedrijven wil laten investeren, moet eerst zekerheid bieden, onder meer via stabiele en begrijpelijke spelregels.

“Negatieve injectietarieven, wisselende beleidskaders en onduidelijke signalen ondermijnen het vertrouwen en maken adviesverlening moeilijker”, merkt Declerck. “Regulatoren hebben volgens ons een belangrijke rol in transparantie. Voorspelbaarheid en een kader dat flexibiliteit en slim verbruik stimuleert zijn noodzakelijk, in plaats van dat investeerders worden afgeschrikt.”

Installateur in transitie

Nu de focus verschuift naar integrale energiesystemen waarin diverse technieken samenwerken, staan installateurs voor nieuwe uitdagingen. In eerste instantie is er bijkomende kennis nodig, bijvoorbeeld op het vlak van communicatieprotocollen, data en compatibiliteit tussen de systemen. Daarnaast neemt de organisatorische complexiteit toe. Zo is er meer afstemming nodig tussen de verschillende technische domeinen. Dat vraagt voorbereiding en betekent dat de verantwoordelijkheid wordt gedeeld, want het totaalresultaat telt.

Continu bijleren

“Zoals bij elke transitie zijn er voorlopers en volgers. Veel installateurs zijn technisch sterk binnen hun eigen vakgebied, maar tellen minder ervaring qua slimme sturing en systeemintegratie. Vooral kennis van energiemanagementsystemen en interoperabiliteit schiet soms nog tekort. Tegelijkertijd is er ook een groep die zich daar juist op toespitst, zich specialiseert en er een kracht van maakt. Dat benadrukt het belang van continue bijscholing. Bovendien is een sector, waar het merendeel van de Belgische installatiebedrijven uit slechts drie à vier mensen bestaat, ook samenwerking essentieel”, beklemtoont Declerck.

Rol onderwijs

Die noodzaak aan nieuwe kennis en vaardigheden maakt ook dat onderwijsinstellingen hun opdracht moeten herdefiniëren. Sluiten die voldoende aan bij de actuele behoeftes van de installateurs? Het onderwijs blijft achter bij de evolutie van de markt. “Dat is altijd zo geweest, maar de technologische vooruitgang evolueert nu heel snel”, zegt Declerck. Tegelijkertijd wijst ze op de positieve ontwikkelingen, zoals het groeiende aanbod praktijkgerichte opleidingen.

Certificering hinkt achterop

"Toch horen we van veel installateurs dat het niveau van de afgestudeerden vaak onvoldoende is. Er is duidelijk ruimte voor verbetering en dat geldt ook voor certificeringen. Die spelen te traag in op de marktontwikkelingen. Zo zijn batterijen en laadpalen nog steeds niet opgenomen in RESCert, het Belgische certificatiesysteem voor installateurs van hernieuwbare energiesystemen, terwijl deze al op grote schaal worden geplaatst. Voor opdrachtgevers is het daarom belangrijk om ook te letten op de ervaring van installateurs. Vraag dus altijd naar referenties en concrete realisaties”, geeft Declerck aan.

Grenzen vervagen

Met de groeiende vraag naar duurzame warmte wordt de elektrotechniek voor zonnepanelen, laadpalen en thuisbatterijen en Heating, Ventilation and Air Conditioning (HVAC) steeds meer één werkdomein. Ook dit heeft consequenties voor de installateurs aan beide kanten. Waar klassieke grenzen vervagen, moeten installateurs breder denken en acteren, of sterker samenwerken om relevant te blijven.

“Wie vasthoudt aan één discipline, mist de trein. Eindklanten verwachten immers geïntegreerde totaaloplossingen”, duidt Declerck. Tegelijk biedt dit alles kansen voor innovatie en groei, benadrukt ze. Nelectra volgt in dat kader nauwgezet markt- en technologieontwikkelingen en vertaalt die naar leden, bijvoorbeeld via nieuwsbrieven en het vakblad ElektroVisie. Het organiseert tevens infosessies en webinars om installateurs mee te nemen in nieuwe ontwikkelingen en kennisdeling en samenwerking te stimuleren.

Volwaardige partner

“Onze opgave is daarbij gelijk aan die van onze achterban, namelijk verder kijken dan het traditionele vakgebied en onze expertise verbreden”, aldus Declerck. “Dat doen we dan ook. Zo werken we al jarenlang nauw samen met Bouwunie en organiseren we gezamenlijke sessies voor elektrotechnici en HVAC-installateurs aangaande convergerende technieken. Op deze manier ondersteunt Nelectra installateurs in hun evolutie van traditionele uitvoerder naar volwaardige partner in de energietransitie. Tegelijkertijd blijven we ons in het kader van belangenbehartiging inzetten voor een realistisch en werkbaar beleidskader voor de sector.”