Flexibiliteit dringt door tot alle lagen van de sector

De recente editie van Sustainable Solutions Kortrijk maakt duidelijk dat de energietransitie in ons land van ‘duurzame opwekking’ naar ‘slim beheren’ is opgeschoven. Zowel op de beursvloer als in het randprogramma stonden flexibiliteit en slimme sturing centraal als een onmisbare factor in deze omslag.

Stevige piekbelastingen op het elektriciteitsnet, de opkomst van decentrale hernieuwbare energie en de introductie van het capaciteitstarief maken de nood aan flexibiliteit op de energiemarkt acuter dan ooit. Zowel consumenten als bedrijven kunnen niet langer stroom produceren en verbruiken wanneer het hen uitkomt. Het dynamisch afstemmen van vraag en aanbod is een noodzaak geworden om het elektriciteitsnet leefbaar en de energiefactuur beheersbaar te houden.

Tijdens Sustainable Solutions Kortrijk werd uiteraard een breed aanbod hardware, zoals thuisbatterijen, laadpalen en airco’s, gepresenteerd. Maar daarnaast pakten tal van exposanten uit met energiemanagementsystemen (EMS) die deze apparaten doordacht aansturen en efficiënt maken. Zonder die slimme sturing zou die duurzame hardware op veel momenten zijn doel voorbijschieten. Door gegevens over netbelasting, dynamische tarieven en eigen opwekking in real time te verwerken, neemt de EMS de regie over. Het systeem zet de vaatwasser of warmtepomp automatisch aan wanneer zonnepanelen pieken of de stroom goedkoop is. Daarnaast zorgt de EMS ervoor dat de thuisbatterij stroom teruglevert zodra de energieprijzen omhoogschieten.

Flexibel omgaan met netcapaciteit

Ook bij tal van seminaries in het randprogramma kwam flexibiliteit aan bod. Zo benadrukte Patrick Dellaert van Fluvius de nood aan flexibiliteit om in de toekomst netcongestie te vermijden.

“Op vandaag is slechts een derde van onze energie geëlektrificeerd, de resterende twee derde moet nog volgen. Dat brengt enorme uitdagingen met zich mee. Bovendien is de groei in latent vermogen lastig in te schatten. Zonder maatregelen dreigt op veel plaatsen in Vlaanderen ernstige netcongestie.”

Daarom investeert de netbeheerder de komende drie jaar telkens 1,3 miljard euro in het netwerk om op die problematiek te anticiperen. Omdat netcongestie lokaal, tijdelijk en voorspelbaar is, vormt ook flexibiliteit volgens Dellaert een cruciaal antwoord om piekbelastingen onder de veiligheidsdrempel te houden.

“Dat gebeurt op drie niveaus. Enerzijds is er de impliciete flexibiliteit via het capaciteitstarief om het energieverbruik te spreiden. Daarnaast beschikken we over actieve flexibiliteitsdiensten die inspelen op de markt. Tot slot bestaan er ultieme noodoplossingen zoals technische flex om uitschakelingen bij dreigende netproblemen te vermijden.”

 

Flexibiliteit financieel doen lonen

Michel Verschuere van Yuso kwam uitleggen hoe flexibiliteit bedrijven kan helpen om prijsprikkels in inkomsten om te zetten.

“De opmars van hernieuwbare energie en netcongestie resulteren in steeds meer uren met erg lage, negatieve of heel volatiele prijzen, zowel op de day-ahead- als de onbalansmarkt. De boodschap is om ondanks de uitdagende tijden toch ernaar te streven om energie te produceren bij positieve prijzen.”

Verschuere ziet drie mogelijke pistes om hierop in te spelen. In de eerste plaats is het aangewezen om te opteren voor een dynamisch energiecontract.

“Op die manier kan je het verbruik verschuiven naar de goedkoopste uren. Dit is zeker interessant voor verschuifbare industriële processen en het laden van elektrische voertuigen. Een EMS kan op dat vlak bedrijven ontzorgen en een slimme sturing garanderen”, aldus Verschuere.

Volgens hem is ook PV-curtailment het overwegen waard. Door de injectie van zonnestroom tijdens negatieve prijsuren tijdelijk af te bouwen, valt een flinke besparing te realiseren. Hij illustreerde dit aan de hand van een theoretisch voorbeeld.

“In 2025 produceerde een zonnepaneleninstallatie van 1 megawattpiek ongeveer 950 megawattuur. Wie al die stroom continu op het net injecteerde via een Power Purchase Agreement (PPA), haalde op jaarbasis ruim 18.000 euro op. Door slim te schakelen met PV-curtailment op basis van day-ahead- en onbalansprijzen, liep die jaaropbrengst zelf op tot 47.000 euro. Dit toont duidelijk de meerwaarde van een EMS aan.”

Tot slot bieden batterijsystemen voor de industrie en kmo’s (C&I) een sterke oplossing, stelt Verschuere.

“Het grootste pluspunt is het volledig automatisch laden en ontladen volgens prijsvoorspellingen. Vooral de prijsspreiding maakt daarbij het verschil: de onbalansprijzen schommelen immers veel sterker dan de day-aheadprijzen. Hoe groter die spreiding, hoe meer kansen voor slimme sturing. Batterijprojecten met een actieve marktsturing verdienen zich doorgaans op drie tot zeven jaar terug.”