Optimaliseer je energiehuishouden met een EMS: hoe maak je de juiste keuze?

Het energiemanagementsysteem (EMS) doet zijn intrede in Vlaanderen, ook bij huishoudens. Zij kunnen er hun energierekening mee verlagen. Maar het gaat om een jonge technologie, ingewikkelde materie en het aanbod is groot. Hoe maak je dan de juiste keuze als consument? Lotte Ringoot, woordvoerder bij het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA), legt het uit.

De energietransitie zorgt voor een stijgende elektriciteitsvraag door elektrificatie, terwijl de productie steeds variabeler wordt door wind- en zonne-energie. Daardoor wordt het steeds belangrijker om het verbruik beter af te stemmen op de momenten waarop elektriciteit beschikbaar en goedkoop is.

“Vandaar de toenemende belangstelling voor slim energiemanagement. Met een EMS kunnen gebruikers hun verbruik monitoren en toestellen aansturen. Ze helpen burgers, bedrijven en overheden om slimmer met elektriciteit om te gaan en vormen een logische aanvulling op de digitale meter: ze zetten data om in actief energiebeheer”, legt Ringoot uit.

Segment in ontwikkeling

Hoe volwassen is de EMS-markt? Genoeg om serieus genomen te worden, constateert Ringoot. Vlaanderen telt tientallen aanbieders, van internationale bedrijven tot lokale innovatieve spelers. EMS’en leveren een concrete meerwaarde. De markt is heterogeen: de functieverschillen tussen systemen zijn groot, de connectiviteit is weinig gestandaardiseerd. Tegelijk gaat het snel.

Functionaliteiten, die vroeger voorbehouden waren aan geavanceerdere systemen, worden steeds vaker standaard. De integratie tussen toestellen van verschillende merken verbetert. Toepassingen rond energiegemeenschappen en flexibiliteitsdiensten zijn in ontwikkeling. De komende jaren staan in het teken van verdere professionalisering, meer standaardisatie en eenvoudiger integreerbare systemen.

“Er is dus sprake van vooruitgang op diverse niveaus. Systemen evolueren van monitoring naar automatische sturing, terwijl toepassingen, zoals warmtepompen, laadpalen en batterijen, toenemen. Ook dynamische prijzen en flexibiliteitsmarkten worden belangrijker. De consument vindt het echter nog lastig de juiste keuze te maken”, stelt Ringoot.

Informeren & adviseren

De belangstelling voor EMS’en groeit snel, maar informatie is vaak versnipperd en het aanbod groot. Daarom ontwikkelde VEKA samen met Flux50, Fluvius, Volta en ODE de site ‘Maakjemeterslim.be’, die consumenten voorziet van onafhankelijke, begrijpelijke en neutrale informatie. Het biedt onder meer uitleg over wat een EMS is en kan. Bovendien vind je er een overzicht van de beschikbare systemen. Met de tool ‘Help me met mijn keuze’ worden op basis van specifieke situaties en behoeften passende systemen voorgesteld. Die kunnen vervolgens op kenmerken en compatibiliteit worden vergeleken.

Geen marketingpraatjes

In eerste instantie richt ‘Maakjemeterslim.be’ zich op consumenten, installateurs, kmo’s en overheden. Daarnaast biedt het EMS-aanbieders de mogelijkheid om producten voor te stellen. In principe kunnen alle systemen die monitoring of sturing faciliteren worden opgenomen. Leveranciers voegen zelf informatie toe, in de verwachting dat die correct en voldoende gedetailleerd is. Maar die input wordt wel getoetst.

“Niet voldoen aan de minimale eisen betekent dat informatie moet worden aangepast. Belangrijke criteria zijn compatibiliteit met de digitale meter, duidelijke informatie over functies, toestellen en merken, en minstens één sturingsmogelijkheid. Daarnaast wordt steeds strenger beoordeeld of functies en interoperabiliteit aantoonbaar zijn en niet enkel op marketingclaims berusten. Ook de aandacht voor cyberveiligheid, conform de Europese Cyber Resilience Act, neemt toe”, verduidelijkt Ringoot.

Controle ingebouwd

VEKA hecht groot belang aan correcte en feitelijke informatie, benadrukt Ringoot. Voor de vergelijkings- en filtertool op ‘Maakjemeterslim.be’ is consistente en uniforme data essentieel. Daarom leveren EMS-aanbieders zelf hun gegevens aan, terwijl Flux50 de inhoud controleert. Volta bekijkt samen met partners hoe die toets op juistheid en volledigheid kan worden versterkt. De betrokken partijen willen via dit proces bijdragen aan meer gebruiksvriendelijke en kwalitatieve EMS-oplossingen.

Breed aanbod

EMS’en verschillen vooral in functionaliteit, integratiemogelijkheden en mate van automatisering. Volgens Ringoot moet elk EMS minimaal energieverbruik kunnen monitoren en relevante data verwerken. Geavanceerdere systemen bieden daarnaast functies, zoals actieve sturing, optimalisatie van zelfverbruik en het inspelen op dynamische tarieven. Oplossingen die enkel met eigen hardware werken, zijn doorgaans minder flexibel inzetbaar. Formele nationale of Europese standaarden zijn er nog niet.

Doordacht kiezen

Bij de keuze voor een EMS is het belangrijk om eerst naar de eigen behoeften en doelstellingen te kijken, adviseert VEKA. Vertrek vanuit het eigen verbruiksprofiel, breng in kaart welke toestellen stuurbaar zijn, welke functionaliteiten gewenst zijn en hoe ver de automatisering moet gaan. Besef ook dat de keuze voor een EMS toekomstige investeringen kan beïnvloeden.

Niet alle systemen en apparaten zijn compatibel, waardoor latere uitbreidingen beperkt kunnen worden. “Kies daarom bij de eerste aankoop voor een EMS dat aansluit bij toekomstige behoeften en compatibiliteit garandeert”, zegt Ringoot. Ook de aanstuurbaarheid is een belangrijk aandachtspunt. Die blijft in sommige gevallen beperkt tot een eenvoudige aan/uit-sturing, bijvoorbeeld van een laadpaal, terwijl in andere situaties meer geavanceerde sturing nodig is, waarbij ook het vermogen kan worden aangepast.

Keuze afhankelijk van behoeftes

“Een eenvoudig systeem volstaat wanneer enkel inzicht in het energiegebruik gewenst is. Zodra actieve sturing nodig is, bijvoorbeeld op basis van prijzen of eigen productie, is een geavanceerder systeem vereist. Maar een echt ‘foute’ keuze bestaat niet. Elk systeem heeft waarde, ook met basisfunctionaliteiten. Tegelijkertijd is het potentiële voordeel van een geavanceerder EMS doorgaans groter bij een hoog energieverbruik, vooral door de mogelijkheden voor automatische optimalisatie van het zelfverbruik van zonnestroom”, beklemtoont Ringoot.

Wat is het rendement van een EMS?

Een eenduidig antwoord is niet te geven, aldus Ringoot. Ze variëren sterk in prijs, van gratis toepassingen, systemen met beperkte abonnementskosten, tot 500 of meer dan 1.000 euro voor oplossingen met allerhande toeters en bellen. De opbrengsten hangen onder meer af van energieverbruik, verbruiksprofiel, productie en contractvorm. “In sommige gevallen kunnen besparingen oplopen tot meerdere tientallen procenten, met name bij die grotere energieconsumptie. Maar vergeet ook niet de steeds grotere rol die deze systemen kunnen spelen in het bredere energiesysteem.”

Slimme bijdrage aan het net

Een EMS maakt het mogelijk om energieverbruik in de tijd te verschuiven en pieken te beperken. De ochtend- en avondpiek worden in belangrijke mate veroorzaakt door residentieel verbruik. Door die te spreiden kunnen EMS’en bijdragen aan het ontlasten van het elektriciteitsnet. Zo kunnen ze ook een rol in flexibiliteitsdiensten spelen, bijvoorbeeld door batterijen automatisch te laten ontladen bij een hoge vraag.

“In ruil voor het leveren van flexibiliteit kan de gebruiker in aanmerking komen voor een vergoeding. Ook deze ontwikkelingen zullen de EMS-markt verder laten groeien, met meer systemen, meer functionaliteiten en integratie in het energiesysteem. Flexibiliteit en automatisatie worden belangrijker, net als standaardisatie om betere communicatie tussen systemen en apparaten mogelijk te maken. Maar goede informatie en begeleiding blijft voorlopig noodzakelijk, zodat gebruikers hun aanschafbesluit weloverwogen kunnen nemen en het maximale uit hun energiesysteem halen”, aldus Ringoot.