Is zonthermie klaar voor een revival in België?

Waar de Belgische markt voor zonnewarmte ooit floreerde, is die nu vrijwel van de kaart geveegd. De vraag naar zonneboilers is klein, die naar PhotoVoltaïsch Thermische panelen (PVT) nog miniemer. Dat wil volgens Wim Persoons, voorzitter van de Belgische federatie van producenten en leveranciers van zonthermische systemen Belsolar, echter niet zeggen dat de sector en de technologie afgeschreven moeten worden. "De interesse neemt weer toe, er komt weer groei aan."

De zonne-energierevolutie begon met zonnewarmte voor huishoudens. Vanaf 2000 kende de zonneboiler een sterke opkomst in België, zeker in Wallonië waar gunstige subsidies werden gecombineerd met een opleidingsprogramma, de voorloper van RESCert. De interesse bij de installateurs was groot. Er werden in korte tijd zo’n 1.500 bedrijven gecertificeerd.

”Ook Vlaanderen kwam met een subsidieprogramma, waardoor het hard ging met de zonneboiler. 2012 was het recordjaar voor België, met de plaatsing van zo’n 120.000 vierkante meter aan zonthermische systemen. Maar daarna was de hoogconjunctuur voor onze sector voorbij. De markt moest jaarlijks 20 tot 30 procent inleveren. Ter illustratie: vorig jaar werd nog slechts 3.500 vierkante meter geïnstalleerd”, duidt Persoons.

Lessen trekken uit het verleden

Met een zonneboiler kan een gemiddeld huishouden per jaar zo’n 2.500 tot 3.000 kilowattuur aan warmte produceren, terwijl er zo’n 50 kilowattuur aan stroom nodig is om de pomp te laten draaien. De prestatiecoëfficiënt (COP) ligt daarmee heel hoog. Het is dan ook een aantrekkelijke techniek om woningen te verduurzamen. Niet de producten, maar de implementatie vormde het probleem, vertelt Persoons.

“Subsidies zorgden voor een versnelling. Maar er werd ook vaak gekozen voor zo goedkoop mogelijk, en dus een slechte installatie. Dat zorgde voor tal van issues: installateurs moesten herhaaldelijk terugkomen voor herstelwerk, wat het vertrouwen van huishoudens in de zonneboiler aantastte. Ook fabrikanten en distributeurs speelden hierin een rol: zij boden wel opleidingen aan, maar daarbij was er onvoldoende aandacht voor de mogelijke knelpunten.”

Ook professional switcht

Een tweede belangrijke factor voor de neergang van de zonneboiler was de opkomst van zonnepanelen. In 2005 kwam de grootschalige uitrol op gang, vooral in Vlaanderen. Hierdoor stak PV de zonneboiler snel voorbij in populariteit, niet enkel bij de consument maar ook bij installateurs (vanwege installatiegemak en het gebrek aan zorgen achteraf). Hoewel Belsolar oorspronkelijk de volledige zonne-energiesector vertegenwoordigde, focust de organisatie zich sinds 2008 specifiek op zonthermie. De PV-branche kreeg een eigen federatie.

Vergeten troef in energietransitie

Hoe groot zijn de gemiste kansen nu de zonneboiler naar de achtergrond is verdrongen? “Het is doodzonde, want de energie-efficiëntie is groot. Een zonneboiler kan een huishouden ook gedurende een groot deel van het jaar volledig voorzien van warm tapwater. Bovendien produceert het toestel voor eigen verbruik en is de belasting op het elektriciteitsnet minimaal. Ook prijstechnisch is het een verstandige keuze”, weet Persoons.

Wat met projectmarkt?

Traditioneel ging de aandacht van Belsolar uit naar de consumentenmarkt, maar nu richt de federatie zich ook steeds meer op de projectmarkt. De kansen, bijvoorbeeld voor ziekenhuizen, zwembaden, industriële bedrijven, wellnesscentra en andere plekken waar veel warmte wordt verbruikt, zijn groot. Uiteraard is de technische uitdaging verschillend. Grootschalige toepassingen vergen een goede integrale systeemengineering voor optimale efficiëntie. Denk daarbij aan de grootte van buffervaten, de leidingen waar de zonnevloeistof op hoge temperatuur doorheen stroomt en de warmtewisselaar. Daarnaast moet het systeem veilig zijn, onder meer om oververhitting tegen te gaan.

”Helaas heeft de zonneboiler het ook in het zakelijke segment moeilijk”, constateert Persoons. “Dat is uiteraard spijtig, zeker omdat deze projecten in aanmerking komen voor de Vlaamse ecologiepremie, iets wat nog nauwelijks bekend is. Positief is dat er nu wel beweging komt rond PVT, panelen die zonnestroom en -warmte opwekken. Dat geldt zowel voor PVT als lagetemperatuurbron, die warmte uit de omgeving haalt, als voor systemen met een hogetemperatuur-zonnecollector in combinatie met PV.”

Koppeling met warmtepomp

België heeft PVT dus nog niet omarmd. Persoons beschikt niet over exacte cijfers, maar op basis van zijn ervaring als importeur van duurzame warmtetoepassingen bij Thema schat hij het installatievolume op 1.000 vierkante meter. Dat is dus nog minder dan bij de zonneboiler, waarvoor de animo eigenlijk al erg beperkt is.

“Maar we merken wel een stijgende lijn op, vooral als aanvullende bron voor warmtepompen die werken met geothermie. Daarbij wordt PVT gebruikt voor de regeneratie van ondergrondse warmtebuffers, die in de winter zijn afgekoeld. De voordelen zijn een efficiënter werkende warmtepomp over de hele levensduur en lagere kosten, omdat er minder boringen nodig zijn”, weet Persoons.

Geen comateuze situatie

Is zonthermie een reliek uit het verleden of is er toch een revival op komst? Persoons is positief en wijst daarbij onder andere op de toenemende verkoop van warmtepompen. Huishoudens met zonnepanelen zullen binnen één à twee jaar merken dat zo’n apparaat toch behoorlijk wat netstroom verbruikt. Dat kan je oplossen met een grote batterij. Zonnewarmte benutten is zeker ook een goede aanvulling of zelfs een goed alternatief.

Bovendien vormt een zonneboiler, gezien alle voordelen, een logische keuze bij nieuwbouw, ook als warmtebron voor vloerverwarming. Daarnaast is het vaak ook een goeie optie bij renovatie. Zonnewarmte is dus absoluut niet dood. Er wordt verkocht en de interesse neemt weer toe, ook vanwege de huidige energiecrisis. Consumenten en bedrijven willen steeds meer zelfvoorzienend zijn in hun energie en meer controle krijgen over hun energiekosten”, analyseert Persoons.

Wachten op politieke steun

Het zal traag gaan, maar een wederopstanding van zonnewarmte ligt voor de hand, aldus Persoons. Hij wijst daarbij ook op de verantwoordelijkheid van de overheid. “Die heeft ons toch wel wat laten vallen. In de klimaat- en energieplannen wordt zonnewarmte vermeld, maar van een toekomstige, grootschalige implementatie als onderdeel van ons energielandschap is geen sprake.”
Hij noemt dat een gemiste kans, zoals ook het afschaffen van de Vlaamse subsidie op de zonneboiler voor consumenten.

Groot succes

“Daarnaast moeten we de druk als sector blijven opvoeren. Belsolar telde ooit 35 leden, nu zijn dat er nog maar 7. Dat laat zien dat zonnewarmte voor veel partijen geen prioriteit meer vormt. Anderzijds zijn de overgebleven leden echte specialisten. Die schrikken niet terug voor het uitwerken van systemen en blijven sterk gemotiveerd om zonnewarmte alsnog tot een groot succes te maken. Het begint natuurlijk allemaal met draagvlak, maar wij zijn er klaar voor”, concludeert Persoons.