‘De energietransitie moet het verhaal van iedereen zijn’

Bij (piloot)projecten rond hernieuwbare energie ligt de focus vaak voornamelijk op de technologie. Een aspect dat echter vaak onderbelicht blijft, is de impact op de betrokken burgers en hun leefomgeving. Nochtans is het essentieel om lokale gemeenschappen mee te krijgen in het verhaal en hen te overtuigen van de concrete meerwaarde die de energietransitie voor hen kan opleveren.

Tijdens het WaterWarmth Live Event, dat onlangs in Antwerpen plaatsvond, gingen vier experten hierover met elkaar in debat. Zij waren het erover eens dat de lokale gemeenschap actief betrokken moeten worden bij de realisatie van een eerlijke en inclusieve energietoekomst. Alleen zo kan de energietransitie op een succesvolle en maatschappelijk gedragen manier worden gerealiseerd.

Inbreng lokale gemeenschap cruciaal

Ook op lokaal niveau is een duidelijke visie op de energietransitie essentieel. Daarbij gaat de aandacht vaak eerst naar technologische oplossingen, terwijl de betrokkenheid van de lokale gemeenschap mee bepaalt of projecten uiteindelijk succesvol worden uitgevoerd. Volgens de experts moet de energietransitie in de praktijk vooral een proces van co-creatie zijn, waarbij overheden, onderzoekers, technici en inwoners samen aan tafel zitten en luisteren naar elkaars noden en standpunten.

Catherine Smyth, projectleider van het Europese initiatief AquaCOM, dat lokale gemeenschappen ondersteunt bij de ontwikkeling van hernieuwbare energieprojecten langs de Atlantische kust, meent dat een project rond hernieuwbare energie valt of staat met het draagvlak bij de lokale gemeenschap. “Wanneer inwoners onvoldoende vertrouwen hebben in een project of zich niet gehoord voelen, wordt de realisatie ervan aanzienlijk moeilijker.”

Rekening houden met ieders behoefte

Dat betekent ook dat er ruimte moet zijn voor kritische stemmen, aldus Durkje Zijlstra van de Friese Energietafel. Zij haalt aan dat tegenstand niet per definitie negatief hoeft te zijn, zolang er naar de bezorgdheden wordt geluisterd.

“Projecten worden beter ontvangen wanneer ze worden voorgesteld vanuit de voordelen die ze voor de lokale gemeenschap opleveren. Een aanpak waarbij overheden of technici vooral vertellen hoe het moet of hun wil opleggen, werkt vaak averechts. Ook mensen met andere achtergronden en vaardigheden moeten volwaardig kunnen deelnemen. Technische expertise blijft noodzakelijk, maar binnen de participatietrajecten is luisteren minstens even belangrijk als uitleg geven.”

Breder draagvlak

Alexis Chamzipiros van de Samsø Energiakademi ziet dan ook dat de samenstelling van participatietrajecten een cruciaal aandachtspunt vormt. Hij constateert dat op de overlegbijeenkomsten over energietransitieprojecten vaak dezelfde profielen aanwezig zijn.

“Meestal zijn het mensen die al sterk geïnteresseerd zijn in duurzaamheid en energie of die voldoende tijd hebben om aan het overleg deel te nemen. Daardoor ontstaat niet altijd een representatief beeld van wat er leeft binnen de gemeenschap. Om mensen blijvend te engageren, moeten ze het gevoel hebben dat hun inbreng daadwerkelijk van tel is. Technici en overheden moeten de behoeften van burgers ook echt meenemen in het project. Wanneer mensen merken dat hun ideeën en bezorgdheden een plaats krijgen, groeit het vertrouwen en groeit ook de kans dat zij het project zullen ondersteunen.”

Niet enkel voor de happy few

Een brede en inclusieve betrokkenheid vraagt wel veel tijd, voldoende middelen en een gerichte aanpak, aldus Nthabiseng Mohlakoana, onderzoekster aan de Technische Universiteit Delft. Ze is echter overtuigd dat die investering loont omdat ze inzicht geeft in de noden en verwachtingen van de gemeenschap.

Tegelijk waarschuwt ze dat nog te veel groepen buiten het overleg blijven. “De energietransitie mag geen verhaal worden van een beperkte groep mensen die over de nodige kennis of financiële middelen beschikt. Het is essentieel dat iedereen in de energietransitie wordt meegenomen, want pas dan kunnen we die als geslaagd bestempelen.”