Batterijmarkt boomt, maar niet elke batterij vindt de weg naar recyclage

Slechts 1 op de 10 Belgen weet dat een thuisbatterij verplicht geregistreerd moet worden bij Bebat, met het oog op recyclage. Met als gevolg dat een fors deel onder de radar blijft, in het bijzonder stekkerbatterijen. Om die kenniskloof te dichten loopt een publiekscampagne, die zal uitmonden in een volgende actie. “We hebben al 600 bedrijven in beeld die hun verplichting niet nakomen”, zegt Customer Relations Manager Barbara van Riel. “Die kunnen binnenkort een brief van Bebat in de bus verwachten.”

Als beheersorganisatie voor de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid verzorgt Bebat de inzameling en recycling van thuisbatterijen voor fabrikanten, importeurs en verkopers die ze op de Belgische markt brengen. Die moeten worden gemeld bij Bebat, en er moet een milieubijdrage voor worden betaald. Dat systeem bestaat sinds 2022. Hoe loopt dat vandaag?

Batterijmarkt in volle groei

“Sinds begin dit jaar boeken we record na record”, vertelt Van Riel. “Dat heeft te maken met twee ontwikkelingen. Plug-and-playbatterijen maken een snelle opmars. Daarnaast neemt de vraag naar thuisbatterijen en grotere systemen bij bedrijven stevig toe. Ook de macro-economische context speelt daarin een rol. Mensen worden gevoeliger voor hun energievoorziening en energieprijzen. Bovendien worden batterijen steeds goedkoper.”

Niet elke batterij vindt de weg naar Bebat

Ondanks de absolute piek in registraties, ziet Bebat ruimte voor verbetering, te beginnen met die stekkerbatterij. Naar schatting komt er veel meer volume op de markt dan uit de aangiftes blijkt, ook omdat daar geen installateur aan te pas komt. Kopers zoeken online vaak naar de goedkoopste optie. Die vinden ze vaak bij buitenlandse webshops, bijvoorbeeld in Nederland, zonder Bebat-bijdrage. Nochtans zijn die verkopers, zodra ze rechtstreeks aan Belgische klanten leveren, gebonden aan de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid.

Bewustmaking werpt vruchten af

“Voor Bebat was dat aanleiding om begin september een nieuwe bewustmakingscampagne voor consumenten en professionals te starten”, vertelt Van Riel. Voor de consumenten luidt de slogan “Is jouw thuisbatterij of plug-and-playbatterij RecyKlaar?” Deze campagne werd goed opgepikt in de klassieke media en op sociale media. Sindsdien logden al meer dan 10.400 unieke consumenten in op de site van Bebat om het serienummer van hun batterij te checken. Later dit jaar volgt een nieuwe campagnegolf.

Campagne brengt freeriders in beeld

Van Riel: “Ongeveer 1.500 van hen meldden via een formulier dat het serienummer van hun thuisbatterij niet op de lijst voorkomt, en laadden meteen hun factuur en keuringsverslag op - zodat Bebat kan achterhalen welke installateur of leverancier verantwoordelijk is voor de aangifte. Onze campagne levert dus ook informatie over freeriders op, en daarbij duiken bepaalde namen telkens weer op, vaak webshops uit Nederland en populaire plug-in-merken.”

Van opsporing naar handhaving

Via de campagne van Bebat kwamen inmiddels een honderdtal partijen in beeld die hun verplichting rond de milieubijdrage niet nakomen. Het gaat deels om gekende partijen die eerder al werden aangeschreven en verder in een handhavingstraject zitten, maar ook om nieuwe namen. Eind september bundelt Bebat die informatie in een grote freeridercampagne. “Er liggen al 600 namen klaar om aan te schrijven”, aldus Van Riel. “Blijft daarna een reactie uit, dan spelen we het dossier door aan de bevoegde handhaver: Leefmilieu Brussel, DSD in Wallonië en OVAM in Vlaanderen – dat ook rechtstreeks Nederlandse freeriders kan aanpakken.”

Bewustzijn blijft een pijnpunt

In Nederland tekenden de brancheorganisaties Holland Solar, BMWT en Energy Storage NL onlangs wel een intentieverklaring om tegen eind dit jaar een collectief recyclingsysteem voor industriële batterijen, waaronder thuisbatterijen, op te zetten. Maar dat staat nog ver af van waar Bebat vandaag al staat bij het organiseren van de recycling van batterijen, aldus Van Riel. “Dat bemoeilijkt ons werk. De meeste Nederlandse webshops zijn hier niet mee bezig en hebben daar weinig oren naar, laat staan dat ze zich in België in regel stellen.” Maar ook bij de Belgische consument is het bewustzijn nog te beperkt, zo blijkt uit een recente enquête.

Registratie belangrijk, verplichting amper gekend

In juli dit jaar werden in opdracht van Bebat meer dan 1.000 mensen vanaf 18 jaar bevraagd - om de campagne scherp te kunnen insteken. Zowat 4 op de 10 respondenten hadden al een thuisbatterij of overwogen er een aan te schaffen. Weliswaar vindt 83 procent registratie belangrijk, maar amper 10 procent kent de verplichting, en slechts 15 procent weet dat het niet naleven ervan kosten met zich kan meebrengen. 38 procent van de batterijbezitters denkt dat de installateur die formaliteit al heeft afgehandeld. En nog een opvallende conclusie volgens Van Riel: vanwege de populaire stekkerbatterijen behoren nu ook veel jongvolwassenen tot de doelgroep.

In één oogopslag RecyKlaar

Met de start van de publiekscampagne introduceerde Bebat een nieuw beeldmerk: het RecyKlaar-logo. Daaraan ziet de consument dat een batterij correct werd aangegeven, en dat Bebat die dus aan het levenseinde gratis komt ophalen. Nieuw is ook dat installateurs voortaan stickers met dat logo bij Bebat kunnen bestellen, om bij de installatie op de batterij te plakken - met naam en contactgegevens erop, wat van pas komt als die wordt afgedankt - en met een QR-code naar de zoekfunctie voor serienummers op de Bebat-site.

Ook grotere batterijparken in beeld

Het werkterrein van Bebat beperkt zich voor ESS tot batterijen in installaties tot 16 megawattuur. Voor grotere parken moet per gewest een individueel plan worden opgesteld, met een door Europa opgelegde financiële garantie voor de recyclage. Wat die garantie precies moet inhouden, wordt momenteel onderzocht door OVAM en Deloitte, in een studie die over ongeveer twee maanden wordt afgerond. Binnen de stakeholdergroep wordt intussen gepeild of Bebat die grote systemen wil meenemen. “Wij sluiten dat niet uit, op voorwaarde dat de overheid een garantiesysteem vastlegt dat ons voldoende zekerheid biedt”, zegt Van Riel. “Anders is het risico te groot.”

De echte recyclagepiek moet nog komen

Hoe loopt de effectieve recyclage van batterijen bij Bebat? Batterijen worden nog relatief kort op de markt gebracht en gaan lang mee. Er zit doorgaans 10 jaar garantie op. Bij Bebat komt dus nog niet gigantisch veel binnen, vertelt Van Riel. Maar de volumes verdubbelen jaar na jaar. Er werd tot dusver ruim 80 ton ingezameld, vooral thuisbatterijen.

Van Riel: “De batterijen worden opgehaald in ADR-conforme verpakking bij de installateur. Daarna wordt bepaald wat een tweede leven krijgt en wat naar recyclage gaat. Binnen ons dochterbedrijf SORBAT, hebben we specialisten in ontmanteling en diagnose. Onze precyclingactiviteit groeit mee met het aanbod, maar het ontmantelen blijft grotendeels handwerk en dus tijdrovend. Daar moeten we met de stijgende volumes extra op inzetten, zeker met het einde van dit decennium in zicht. Dan komt de echte piek.”