‘Ondanks potentieel moet aquathermie diverse obstakels omzeilen om mainstream te worden’

Hoe kan aquathermie zich verder ontwikkelen en uitgroeien tot een mainstream energiebron voor verwarming en koeling in Europa? Zo luidde het thema van het panelgesprek met Joep van Doornik (Beleidsadviseur Energie en Klimaat bij de Nederlandse Unie van Waterschappen), Dirk Vansintjan (co-oprichter van Rescoop.eu) en Andries Metz (senior heat advisor bij de provincie Friesland) tijdens het recente WaterWarmth Live Event in Antwerpen. Zij zijn het erover eens dat deze techniek, waarbij oppervlakte-, afval- of zelfs drinkwater als duurzame energiebron fungeert, over voldoende groeipotentieel beschikt om een sleutelrol te spelen in de energietransitie. Maar ze stellen wel vast dat een grootschalige uitrol momenteel afgeremd wordt door een gebrek aan bekendheid van de techniek, het gebrek aan een duidelijke wetgeving en achterblijvende investeringen.

Talrijke voordelen

Hoewel aquathermische energie momenteel nog een nichesegment vormt binnen de hernieuwbare energiemarkt, zijn de panelleden overtuigd van het grote potentieel ervan in Europa. Een cruciale factor hierbij is dat veel Europese steden aan het water liggen. Daarnaast creëert de technologie nauwelijks extra druk op het elektriciteitsnet, wat als een sterke troef wordt gezien. Daarnaast worden de eenvoudige schaalbaarheid en het lage risicoprofiel van de techniek als grote pluspunten beschouwd, zeker in vergelijking met geothermie.

Volgens het panel kan ook de huidige geopolitieke onrust de opkomst van aquathermie versnellen. “Het is een lokale energiebron. Geopolitieke factoren op een ander continent hebben er dus weinig invloed op, wat aquathermie extra duurzaam en betrouwbaar maakt”, benadrukt Joep van Doornik.

Momentum benutten

Dirk Vansintjan ziet dat dit een ideaal ogenblik is om door te zetten. “De onzekerheid in het Midden-Oosten en de stijgende energieprijzen dwingen de consument om uit te kijken naar een stabieler prijsniveau. Dat merken we bijvoorbeeld bij het project aan de Molen van Rotselaar, waar een warmtenet negen woningen en appartementen verwarmt met water uit de Dijle. De interesse van buurtbewoners in het project is de afgelopen weken fors toegenomen.”

Meer exposure

Ondanks de enorme mogelijkheden blijft de uitrol van aquathermieprojecten schaars. Volgens de experts is dat in de eerste plaats te wijten aan de onbekendheid van de technologie. “Zichtbaarheid is een absolute must om te kunnen opschalen en mainstream te worden. We hebben simpelweg meer projecten nodig, die we vervolgens actief onder de aandacht moeten brengen van overheden en federaties, zodat zij overtuigd raken van het potentieel van aquathermische energie. Het is bijvoorbeeld veelzeggend en jammer dat de EHPA (European Heat Pump Association) aquathermie nog niet als een aparte techniek erkent”, stelt Joep van Doornik.

Nood aan goed wetgevend kader

Daarnaast vormen het gebrek aan een uniforme omschrijving en duidelijke regelgeving een groot struikelblok. “Wanneer er in Nederland wordt gesproken over een stadsverwarmingsproject, komt aquathermie nooit ter sprake en wordt er altijd naar andere technieken gekeken. Bovendien wordt aquathermie in zowat elk Europees land anders gedefinieerd, en dat is nefast voor een globale aanpak”, geeft Andries Metz aan.

Dirk Vansintjan bevestigt dat er momenteel een gebrek is aan goede spelregels. Zo geldt in Vlaanderen momenteel alleen een beperking op de watertemperatuur: die mag door een aquathermiesysteem maximaal drie graden Celsius afwijken van de normale achtergrondtemperatuur.
“Met die drie graden verschil zouden we in Rotselaar in principe de ganse gemeente kunnen verwarmen en koelen. Maar financieel gezien is dat nu helaas niet haalbaar. Er zijn simpelweg meer investeringen nodig. Ook moeten we aquathermie veel nadrukkelijker op de agenda van overheden zien te krijgen. Misschien is het wel tijd voor een overkoepelende Europese sectorfederatie, zodat die meer impact kan hebben.”

Wat in de winter?

Ook de seizoensgebondenheid betekent een belemmering op de uitrol van de technologie. Net in de winter, wanneer de warmtevraag het grootst is, ligt de watertemperatuur van nature erg laag of kunnen waterlopen zelfs bevriezen. Het panel beaamt dat dit een duidelijke technische uitdaging vormt, maar dat dit van case tot case verschilt en afhankelijk is van de waterstructuur. Bovendien zijn er oplossingen om dit euvel op te lossen door bijvoorbeeld aquathermie in de wintermaanden toe te passen bij afvalwater.

Ongegronde zorgen over de natuur

Critici uiten weleens hun bezorgdheid over de ecologische impact van aquathermie op de omgeving en het onderwaterleven. Volgens het panel gaat dat argument echter niet op. Er wordt doorlopend gemonitord en onderzocht, maar duidelijke nadelige effecten werden nog niet vastgesteld.

“We hebben inmiddels zelfs een aquathermieproject gerealiseerd op Vlieland, een eiland in de Waddenzee dat op de lijst van Unesco Werelderfgoed staat. Ook daar is geen enkele negatieve invloed op de natuur vastgesteld. Bovendien is de lokale bevolking erg enthousiast over het project, dat aquathermie combineert met zonne-energie. Het systeem levert in de zomer genoeg warm water om dagelijks zo'n 500 mensen te laten douchen”, besluit Andries Metz.