Meer stroomvraag, minder ruimte op het net: maken flexibele aansluitingen het verschil?

Het aantal Vlaamse bedrijven dat wacht op een netaansluiting is flink opgelopen door een groeiende schaarste aan netcapaciteit. Om dit probleem aan te pakken, voerde netbeheerder Fluvius flexibele aansluitingscontracten in. Vormt dit een echte oplossing of is het eerder een doekje voor het bloeden? “Het is een tijdelijke maatregel, noodzakelijk terwijl het elektriciteitsnet wordt uitgebouwd. Tegen het einde van de zomer 2026 is de wachtlijst hopelijk fors teruggedrongen”, stelt Directeur netbeheer Raf Bellers.

Assetmanagement en de supply chain, dat is het werkdomein van Bellers. Daarbij is de uitbouw van de Fluvius-netten een leidend thema. De energietransitie betekent een verschuiving naar meer decentrale opwek. Door de toename van zon en wind neemt de variabiliteit in productie toe, wat vraagt om een betere afstemming met het verbruik. Tegelijkertijd groeit de elektrificatie, ook voor warmte, in huishoudens en de industrie.

Nieuwe realiteit

“Die combinatie vraagt om netbeheer to the max. We komen uit een relatief stabiel systeem, maar moeten nu proactiever en dynamischer denken. Ook de wetgever en regulering moeten meebewegen met die realiteit. Altijd het volledige vermogen leveren dat bedrijven vragen is niet langer mogelijk. Wij werken hard aan de uitbreiding van het Vlaamse laag- en middenspanningsnet. Elia investeert volop in het hoogspanningsnet, maar dat kost tijd. Ondertussen is meer flexibiliteit vereist”, vertelt Bellers.

Stilaan verzadigd

Volgens Bellers kent Vlaanderen nog geen echte netcongestie: geen transformatorstation of netvlak is werkelijk overbelast. Zonder ingrijpen gebeurt dat binnen tien jaar echter wel. Prognoses van Fluvius en Elia tonen dat de beschikbare vermogenscapaciteit dan tekortschiet bij 188 van de 235 transformatorstations. Toch staan er bedrijven op een wachtlijst voor netaansluitingen boven 100 kilovoltampère (kVA). Die betreft onder meer kmo’s die laadinfra willen installeren en grote bedrijven die sneller dan verwacht willen elektrificeren, bijvoorbeeld met e-boilers. Een belangrijk deel bestaat uit batterijprojecten, zowel stand-alone als bij bedrijven.

Naar een Nederlands scenario?

“Op die lijst staan ook datacenters. Niet veel, maar vaak met een grote vermogensvraag. Daarnaast zorgt elektrificatie bij de huishoudens voor extra druk op de netcapaciteit. Maar we zorgen dat die gevrijwaard blijven van dit issue”, aldus Bellers.
Hoe groot is de dreiging werkelijk? Wordt Vlaanderen het nieuwe Nederland, waar begin dit jaar al zo’n 15.000 aanvragen voor afname en 8.700 voor invoeding in de wacht stonden? Bellers benadrukt dat Fluvius de komende jaren geen problemen verwacht aan de injectiekant, bijvoorbeeld door pv en windturbines.

Einde bottleneck in zicht

“Het knelpunt zit aan de afnamezijde. Op het hoogtepunt, dit voorjaar, telde onze wachtlijst ongeveer 2.000 aanvragers. Dat aantal neemt af dankzij de introductie van Fall-Back Flex: flexibele aansluitingscontracten voor bedrijven in congestiegevoelige gebieden. Sinds april zijn we volop bezig met het verwerken van de aanvragen en het uitsturen van offertes. De achterstand is aanzienlijk. Bovendien komen er steeds nieuwe aanvragen bij. Het zal dus nog enkele maanden duren, maar eind deze zomer zouden de problemen grotendeels opgelost moeten zijn”, hoopt Bellers.

Tussenfase

Binnen de Fall-Back Flex-constructie van Fluvius wordt afgesproken dat bij een dreigende netcongestie flexibiliteit bij stroomafnemers kan worden ingezet. In de praktijk zal dat uitzonderlijk zijn, benadrukt Bellers. Dit zal met name gebeuren bij weinig productie en veel vraag tijdens de zwaarste winterpieken. ‘Tegelijkertijd blijven we onze netten uitbreiden binnen het investeringsprogramma dat loopt tot 2035. Daarmee zitten we op kruissnelheid. Ook Elia investeert in haar netten. Het gaat dus om een tijdelijke oplossing, deze vorm van flexibiliteit is nodig als overbrugging.”

Niet zonder impact

Een flexibel afnamecontract aangaan, is niet zonder gevolgen voor bedrijven. Volgens Bellers is daarom transparantie noodzakelijk over het activatievolume voor het op- en afregelen. Daarnaast is goed inzicht nodig in de normale energiebehoefte, zodat flexibiliteit optimaal kan worden ingezet. “Voor een bedrijf dat extra snellaadcapaciteit wil, hoeft het in principe geen groot probleem te zijn als er drie tot vier uur niet kan worden geladen. Wanneer het kritieke bedrijfsprocessen betreft, ligt het anders. Dan is back-up nodig, bijvoorbeeld een generator of batterij.”

Hoe werkt het?

Bij het afsluiten van een flexcontract installeert Fluvius een Netflex-kast in de klantcabine. Die fungeert als digitale schakel tussen het elektriciteitsnet en de installaties van de gebruiker, zoals laadpalen, batterijen, productie-installaties of industriële processen. Indien nodig kan de netbeheerder een signaal zenden om het vermogen tijdelijk terug te brengen tot een afgesproken niveau. De effectieve aansturing gebeurt automatisch door de systemen van de klant. Hoe spannend is dat allemaal en hoe reageert de markt?

Case per case bekijken

“Onze berekeningen zijn gebaseerd op het tot de limiet uitbaten van het net. We zijn dus niet bang om een risico te nemen, binnen verantwoorde grenzen uiteraard. Maar deze noodstop is voor nu onmisbaar. Dat betekent dat er voor sommige bedrijven geen keuze meer is tussen vast of flex. We beoordelen dit van geval tot geval en gaan na wat realistisch en haalbaar is. Wij drukken als netbeheerder ook niet zomaar op de knop om flexibiliteit te activeren. Dat gebeurt onder zeer strikte voorwaarden. Als het neerkomt op geen aansluiting of wel een aansluiting met flexibiliteit, is de keuze voor velen trouwens snel gemaakt. We moeten in oplossingen denken, niet in problemen”, verduidelijkt Bellers.

Wie is prioritair?

Waar Fluvius volop werkt aan de uitrol van flexibele aansluitcontracten, moeten nog een aantal niet onbelangrijke details worden ingevuld, vertelt Bellers. Wat gebeurt er als er extra netcapaciteit vrijkomt door het wegvallen van een aansluiting? Wordt die dan ingezet voor vaste of flexibele aansluitingen? Wordt er voorrang verleend aan ziekenhuizen of andere maatschappelijk belangrijke gebruikers? In Nederland bestaat hiervoor al een prioriteringskader. In Vlaanderen is dat nog niet het geval, maar er liggen wel al voorstellen op tafel.

Nog geen juridisch kader

Denk bij een volgende stap aan het mogelijk maken van groepstransportovereenkomsten voor bedrijven die binnen een energiehub gezamenlijk flexibiliteit regelen, geeft Bellers aan. Bovendien bestaat een flexibele aansluitingsovereenkomst eigenlijk nog niet. Er wordt nog gewerkt aan een wettelijk kader. Fluvius gebruikt voor Fall-Back Flex eigenlijk twee contracten naast elkaar: vast en gekoppeld aan een marktflex. Dat brengt een organisatorische en administratieve complexiteit met zich mee. Tegelijk maakt deze juridische kunstgreep het mogelijk om nu offertes uit te sturen en flexibiliteit toe te passen.

Snelle reactie

“Er is haast geboden en we hebben in korte tijd veel bereikt. Daar ben ik trots op. In maart vorig jaar trokken wij samen met Elia aan de alarmbel. Alle betrokken partijen zaten in no time rond de tafel: de ministeries van Energie en Ruimte, die van de minister-president, VLAIO, VEKA, VNR, Fluvius en Elia. Vanuit een gedeelde visie en een gestructureerde aanpak werd hier doortastend gehandeld, met dit resultaat als concrete uitkomst. Het zou mooi zijn als we die manier van samenwerken ook op andere dossiers zien”, beklemtoont Bellers.