Koelen met een warmtepomp: voor elke behoefte wat wils

Stond de klimaatopwarming een paar jaar geleden nog hoog op de agenda, dan hebben de vele geopolitieke strubbelingen die aandacht afgeleid naar andere terreinen. Een mens kan maar zoveel crises aan. Tot er in een zomer die baadt in achtereenvolgende recordtemperaturen bijna 3.000 hittedoden vallen. Plots herinneren we ons weer dat lonkende probleem aan de horizon, dat in de toekomst bovendien alleen maar groter zal worden. Nu we aan den lijve hebben ondervonden hoe warm 35 graden Celsius is, zoekt iedereen naar de beste manier om een huis koel te houden. Een warmtepomp krijgt zo de zon strak in de zeilen.

Zoveel duurzamer en efficiënter

De stormloop op mobiele airco’s van de afgelopen zomer maakt duidelijk dat de behoefte aan koeling veel urgenter is dan vroeger. Bekeken vanuit het perspectief van de puffende particulier valt de beslissing om zo’n toestel in huis te laten misschien te begrijpen, maar anderzijds is het slechts een noodoplossing met een laag rendement die uitsluitend dient om te koelen. Warmtepompen, daarentegen, zullen in de winter diezelfde woning ook (helpen te) verwarmen. Bovendien koelen ze op een zeer efficiënte manier. Voor koelen halen moderne warmtepompen gemiddeld een Seasonal Energy Efficiency Ratio (SEER) van ongeveer 7. In die zin zijn warmtepompen een veel duurzamere investering, eentje waar je jarenlang de vruchten van plukt. Als passieve maatregelen zoals buitenzonwering en nachtventilatie niet langer volstaan, zou een warmtepomp dus helemaal bovenaan het lijst met opties moeten staan.

De omgekeerde wereld

Normaliter onttrekt een warmtepomp warmte uit de omgeving. Het koelmiddel neemt die warmte op in de verdamper, verdampt daarbij en wordt vervolgens gecomprimeerd om de druk en daarmee de temperatuur nog verder te verhogen. Dat proces kan perfect worden omgedraaid. Dankzij het gebruik van een vierwegklep verandert de stromingsrichting van het koelmiddel, terwijl de verdamper de rol van condensor overneemt en vice versa. In plaats van warmte uit de omgeving te halen en die in de woning af te geven, zal de warmtepomp nu de warmte uit de woning afvoeren naar buiten.

Diverse mogelijkheden

Lucht-luchtsystemen

Een lucht-luchtsysteem, ook wel de airco genoemd, haalt zijn warmte uit de buitenlucht. Een buitenunit zuigt de lucht aan. Daarbij neemt het koelmiddel de warmte rechtstreeks op. Die wordt gecomprimeerd en door de binnenunits in de te verwarmen ruimtes via de lucht verspreid. Omgekeerd, in koelmodus, onttrekken de binnenunits de warmte uit de ruimte om ze langs de buitenunit af te voeren. Eigenlijk maakt dit type van warmtepompen dus gebruik van luchtverplaatsing. Dat biedt het grote voordeel dat dergelijke systemen snel kunnen reageren en qua ruimtetemperatuur relatief diep kunnen koelen.

Lucht-watersystemen

Warmtepompen van het type lucht-water produceren hun warmte op een soortgelijke manier, maar geven die daarna door aan het water dat door de leidingen loopt naar het afgiftesysteem. Vaak is dat vloerverwarming, al zijn plafond- of wandsystemen evengoed mogelijk. Bij koeling neemt het water in het afgiftesysteem de overtollige warmte uit de woning op en voert die terug naar de warmtepomp, die de warmte vervolgens aan de buitenlucht afgeeft. Dat maakt afzonderlijke luchtverdelende binnenunits overbodig, maar in vergelijking met lucht-luchtwarmtepompen verloopt de temperatuurregeling wel een stuk trager en geleidelijker. Om het risico op condensatie te vermijden, moet de watertemperatuur boven het dauwpunt van de binnenlucht blijven. Dat beperkt de koelcapaciteit enigszins.

Passieve koeling

Uiteraard kun je de warmte ook uit de bodem halen. Van alle types van warmtepompen haalt geothermie doorgaans zelfs de hoogste efficiëntie doordat de bodemtemperatuur veel constanter is dan die van de buitenlucht. Ook hier is het proces omkeerbaar: de warmte kan probleemloos aan de bodem worden afgegeven en helpt zo zelfs het regeneratieproces een handje. We behandelen geothermie apart omdat ze in tegenstelling tot de vorige types gebruikmaakt van passief koeling. Door een winter lang de warmte uit de bodem te onttrekken, is de temperatuur er best laag. De relatief lage temperatuur van het water-glycolmengsel uit de bodemlus kan via een warmtewisselaar worden benut om het water van het afgiftesysteem te koelen. De compressor hoeft daarvoor niets te doen, alleen de circulatiepomp verbruikt een beetje energie. De temperatuur kan zo met 2 à 4 graden zakken.

Voor elke koelbehoefte

Volgens wetenschappers zal de hete zomer van 2026 geen uitzondering zijn. Er zullen er nog meer volgen. Dat creëert een behoefte aan actieve koeling waar de verschillende types van warmtepompen op een energie-efficiënte manier perfect aan kunnen beantwoorden, elk met hun eigen voor- en nadelen. Veel meer dan vroeger zullen de koelmogelijkheden dus meespelen in de uiteindelijke keuze van het omkeerbare verwarmingssysteem.