EU wil begrotingsregels tijdelijk versoepelen voor investeringen in energiezekerheid

De Europese Commissie wil lidstaten meer ruimte geven om te investeren in energieprojecten die Europa minder afhankelijk maken van geïmporteerde fossiele brandstoffen. Daarbij gaat het onder meer om elektriciteitsnetten, energieopslag en de uitrol van hernieuwbare elektriciteit.

De maatregel draait niet om een nieuw Europees subsidiefonds, maar om extra flexibiliteit binnen de bestaande Europese begrotingsregels. Lidstaten kunnen de Commissie vragen om de nationale ontsnappingsclausule tijdelijk ruimer toe te passen. Die clausule werd eerder vooral ingezet voor extra defensie-uitgaven, maar kan nu ook worden gebruikt voor investeringen in energiezekerheid.

Afzonderlijke ruimte voor energie-investeringen

Binnen het bestaande plafond van 1,5 procent van het bruto binnenlands product voor extra uitgaven geldt voor energiemaatregelen een afzonderlijke bovengrens. Voor België zou dat, gerekend met een bbp van ongeveer 641,9 miljard euro in 2025, neerkomen op maximaal circa 1,9 miljard euro per jaar. Over de periode 2026 tot en met 2028 geldt een cumulatieve bovengrens van 0,6 procent van het bbp, wat voor België neerkomt op ongeveer 3,9 miljard euro. Het gaat daarbij om begrotingsruimte binnen de Europese regels, niet om geld dat automatisch beschikbaar komt of al is toegekend.

Netten en opslag centraal in Europese energiezekerheid

De Commissie koppelt de verruiming aan de aanhoudende onzekerheid op de energiemarkt. Geopolitieke spanningen blijven volgens Brussel druk zetten op de betaalbaarheid en beschikbaarheid van energie. Tegelijkertijd waarschuwt de Commissie dat steunmaatregelen voor huishoudens en bedrijven tijdelijk, gericht en begrotingstechnisch houdbaar moeten blijven.

Een belangrijke voorwaarde is dat nationale maatregelen niet mogen leiden tot extra vraag naar fossiele brandstoffen. Daarmee stuurt Brussel de lidstaten richting investeringen die de afhankelijkheid van gas, olie en kolen verkleinen. Voor de hernieuwbare-energiesector kan dat vooral relevant worden wanneer overheden de ruimte gebruiken voor netverzwaring, batterijopslag, flexibiliteit, zonnepanelen en energiemanagement.

Eurocommissaris Valdis Dombrovskis vat de inzet als volgt samen: “Het gaat om energiezekerheid en betaalbaarheid. Dat betekent het versterken van netcapaciteit en energieopslag om de energiezekerheid te vergroten.”

Uitwerking moet nog volgen

Welke investeringen precies onder de verruimde toepassing van de ontsnappingsclausule vallen, moet de Europese Commissie nog verder uitwerken. Daardoor is nog niet duidelijk hoe breed lidstaten de extra ruimte kunnen inzetten en welke voorwaarden daarbij gaan gelden.